تکامل انسان‌ها در مقابل چشمان ما در فلات تبت در حال انجامه!

تکامل انسان‌ها هنوز به پایان نرسیده. ما همچنان در حال تکامل و سازگاری با دنیای اطرافمون هستیم، و سوابق سازگاری‌های ما در بدن ما نوشته شده.

ما می‌دونیم که بعضی از محیط‌ها می‌تونن باعث بیماری ما بشن. کوهنوردان اغلب بیماری ارتفاع رو تجربه می‌کنن – واکنش بدن به کاهش قابل توجه فشار اتمسفر، که به این معنیه که اکسیژن کمتری با هر تنفس جذب می‌شه.

با این حال، در ارتفاعات بالا توی فلات تبت، جایی که سطح اکسیژن توی هوایی که مردم تنفس می‌کنن به طور قابل توجهی پایینه، جوامع انسانی رشد می‌کنن.

طی بیش از ۱۰,۰۰۰ سال سکونت در این منطقه، بدن افرادی که اونجا زندگی می‌کنن به شکلی تغییر کرده که به ساکنان اجازه می‌ده بیشترین استفاده رو از فضایی ببرن که برای بیشتر انسان‌ها منجر به نرسیدن اکسیژن کافی از طریق سلول‌های خونی به بافت‌های بدن می‌شد؛ وضعیتی که به عنوان هیپوکسی (hypoxia) شناخته می‌شه.

سینتیا بیل (Cynthia Beall)، متخصص انسان‌شناسی از دانشگاه کیس وسترن رزرو توی آمریکا، به ScienceAlert گفت: «سازگاری با هیپوکسی ارتفاع بالا جذابه، چون استرس شدیده، به طور مساوی توسط همه توی یک ارتفاع خاص تجربه می‌شه و قابل اندازه‌گیریه. این یک مثال زیبا از چگونگی و چرایی وجود تنوع بیولوژیکی زیاد توی گونه‌ی ما هست.»

بیل سال‌هاست که در حال مطالعه‌ی پاسخ انسان به شرایط زندگی هیپوکسیک هست. توی تحقیقاتی که توی اکتبر ۲۰۲۴ منتشر شد، او و تیمش بعضی از سازگاری‌های خاص توی جوامع تبتی رو فاش کردن: صفاتی که توانایی خون برای تحویل اکسیژن رو بهبود می‌بخشن.

برای دستیابی به این کشف، محققان به یکی از نشانگرهای چیزی که ما “تناسب تکاملی” می‌نامیم، یعنی موفقیت تولید مثل، نگاه کردن. زنانی که نوزادان زنده به دنیا میارن، کسانی هستن که صفات خودشون رو به نسل بعدی منتقل می‌کنن.

صفاتی که موفقیت یک فرد رو توی یک محیط مشخص به حداکثر می‌رسونن، به احتمال زیاد توی زنانی پیدا می‌شن که قادر به زنده‌ ماندن از استرس‌های بارداری و زایمان هستن.

این زنان بیشتر احتمال داره که نوزادان بیشتری به دنیا بیارن. اون فرزندان هم که صفات بقا رو از مادرانشون به ارث بردن، بیشتر احتمال داره زنده بمونن، تولید مثل کنن و همون صفات رو به جلو حمل کنن.

این انتخاب طبیعی در حال کار هست، و می‌تونه کمی عجیب و غیرمنطقی باشه؛ مثلاً توی جاهایی که مالاریا رایجه، میزان کم خونی داسی شکل بالاست، چون شامل یک ژنی هست که در برابر مالاریا محافظت می‌کنه.

بیل و تیمش ۴۱۷ زن بین سنین ۴۶ تا ۸۶ سال رو مطالعه کردن که تمام عمرشون رو توی نپال در ارتفاعات بالای ۳,۵۰۰ متر (۱۱,۴۸۰ فوت) زندگی کرده بودن. محققان تعداد نوزادان زنده‌ی اون‌ها – که از ۰ تا ۱۴ به ازای هر زن، با میانگین ۵.۲ متغیر بود – همراه با اندازه‌گیری‌های فیزیکی و سلامتی رو ثبت کردن.

توی بین چیزهایی که اون‌ها اندازه‌گیری کردن، سطح هموگلوبین بود، پروتئینی که توی گلبول‌های قرمز مسئول تحویل اکسیژن به بافت‌هاست. اون‌ها همچنین میزان اکسیژنی رو که توسط هموگلوبین حمل می‌شد، اندازه‌گیری کردن.

جالبه که زنانی که بالاترین نرخ تولد زنده رو نشون دادن، سطح هموگلوبینی داشتن که نه بالا بود و نه پایین، بلکه برای گروه آزمایشی متوسط بود. اما اشباع اکسیژن هموگلوبین اون‌ها بالا بود.

نتایج نشون می‌دن که این سازگاری‌ها می‌تونن تحویل اکسیژن به سلول‌ها و بافت‌ها رو بدون غلیظ کردن خون به حداکثر برسونن – نتیجه‌ای که استرس روی قلب رو افزایش می‌ده، چون قلب برای پمپاژ مایعی با ویسکوزیته‌ی بالاتر که در برابر جریان مقاوم‌تره، تقلا می‌کنه.

بیل گفت: «قبلاً می‌دونستیم که هموگلوبین پایین‌تر مفیده، حالا می‌فهمیم که یک مقدار متوسط بیشترین مزیت رو داره. می‌دونستیم که اشباع اکسیژن بالاتر هموگلوبین مفیده، حالا می‌فهمیم که هر چقدر اشباع بالاتر باشه، مزیت بیشتری داره. تعداد تولدهای زنده مزایا رو به صورت کمی نشون می‌ده.»

«این غیرمنتظره بود که متوجه بشیم زنان می‌تونن تولدهای زنده‌ی زیادی با مقادیر پایین بعضی از صفات انتقال اکسیژن داشته باشن، اگه ارزش‌های مطلوبی از سایر صفات انتقال اکسیژن داشته باشن.»

زنانی با بالاترین نرخ موفقیت تولید مثل، همچنین نرخ بالایی از جریان خون توی ریه‌ها داشتن، و بطن چپ قلب اون‌ها پهن‌تر از حد متوسط بود، که حفره‌ی قلب مسئول پمپاژ خون اکسیژن‌دار به بدن هست.

در مجموع، این صفات نرخ انتقال و تحویل اکسیژن رو افزایش می‌دن و بدن انسان رو قادر می‌سازن که بیشترین استفاده رو از اکسیژن کم توی هوای تنفسی ببره.

مهمه که توجه کنید عوامل فرهنگی هم می‌تونن نقش داشته باشن. محققان متوجه شدن زنانی که توی سن پایین تولید مثل رو شروع می‌کنن و ازدواج‌های طولانی دارن، بیشتر در معرض احتمال بارداری قرار می‌گیرن، که این هم تعداد تولدهای زنده رو افزایش می‌ده.

با این حال، حتی با در نظر گرفتن این موضوع، صفات فیزیکی نقش داشتن. زنان نپالی با فیزیولوژی‌هایی که بیشترین شباهت رو به زنان توی محیط‌های کم ارتفاع و بدون استرس داشتن، تمایل به داشتن بالاترین نرخ موفقیت تولید مثل رو داشتن.

بیل گفت: «این یک مورد از انتخاب طبیعی در حال انجامه. درک اینکه جمعیت‌هایی مثل این چطور سازگار می‌شن، درک بهتری از فرآیندهای تکامل انسان به ما می‌ده.»

لینک منبع