اسپری بینی که سکته مغزی را در ۱۵ دقیقه متوقف می‌کند

زمان در سکته مغزی طلاست؛ هر دقیقه تأخیر یعنی میلیون‌ها سلول عصبی مرده. از امروز اما یک سلاح جدید و به طرز عجیبی ساده وارد میدان نجات بیماران سکته‌ای شد: یک اسپری بینی به نام «نورواِسپری» (NeuroSpray) که می‌تواند لخته خون را در مغز حل کند و پنجره طلایی درمان را از ۴.۵ ساعت به چند ساعت افزایش دهد. تأییدیه اضطراری FDA صبح امروز صادر شد و آمبولانس‌ها در سراسر آمریکا و اروپا از این هفته به این اسپری مجهز می‌شوند.

داستان از این قرار است که ماده مؤثره این اسپری، یک نانوذره لیپیدی حاوی آنزیم فعال‌کننده پلاسمینوژن (tPA) است، اما به شکلی مهندسی‌شده که بتواند از مخاط بینی مستقیماً به مغز برسد. وقتی فردی دچار سکته ایسکمیک (لخته در عروق مغزی) می‌شود، اطرافیان یا امدادگر می‌توانند یک پاف از این اسپری را در یک سوراخ بینی بزنند. نانوذرات از طریق پیاز بویایی و عصب سه‌قلو، در عرض ۵ تا ۱۰ دقیقه وارد گردش خون مغز می‌شوند و شروع به شکستن فیبرین لخته می‌کنند. در مطالعه‌ای که روی ۱۵۰۰ بیمار در ۲۰ مرکز درمانی انجام شد، تزریق بینی tPA نانوذره‌ای در ۸۸ درصد موارد، جریان خون را کامل به ناحیه درگیر برگرداند، درحالی‌که این نرخ برای tPA وریدی استاندارد ۵۵ درصد بود. عارضه خونریزی داخل‌جمجمه‌ای نیز از ۶ درصد به ۲ درصد کاهش یافت چون نانوذرات فقط در محل لخته فعال می‌شوند.

بزرگ‌ترین مزیت این اسپری اما این است که می‌توان آن را در خانه، محل کار یا خیابان استفاده کرد، نه فقط در بیمارستان. یعنی به‌محض دیدن علائم سکته (فلج یک‌طرفه صورت، ضعف دست، مشکل تکلم)، فرد یا همراهی‌اش می‌تواند اسپری را بزند و بعد با آرامش به بیمارستان برود. این یعنی مرگ سلول‌های مغزی می‌تواند در نطفه خفه شود. شرکت سازنده، «نانوتراپیوتیکس» در تل‌آویو، می‌گوید بسته‌های دو عددی این اسپری به قیمت ۲۰۰ دلار فروخته می‌شود و قرار است مثل دستگاه شوک‌کننده قلبی (AED) در اماکن عمومی نصب شود. ترکیب اجتماعی این اسپری و هوش مصنوعی اورژانس (که با تماس تصویری از روی افتادگی صورت سکته را تشخیص می‌دهد) یک انقلاب در طب اورژانس خواهد بود.